Nứt kẽ hậu môn là gì? Khác gì bệnh trĩ? Bác sĩ Ngoại khoa giải đáp

Hiểu đúng về tổn thương "Dao cứa" vùng hậu môn

Bác sĩ Vũ Hồng Lân giải thích: "Đừng nhầm lẫn giữa nứt kẽ hậu môn và bệnh trĩ. Nếu trĩ là sự phình giãn ứ máu của một chùm tĩnh mạch, thì nứt kẽ hậu môn là một tổn thương thực thể - một vết thương hở rỉ máu. Cụ thể, đó là sự đứt gãy, xé rách của màng niêm mạc (lớp da mỏng) kéo dài từ đường lược xuống tận rìa ống hậu môn."

Sở dĩ bệnh nhân cảm thấy đau đớn tột cùng như bị dao lam sắc lẹm cứa vào thịt là bởi vì khu vực rìa hậu môn là nơi tập trung mạng lưới dây thần kinh cảm giác dày đặc nhất của cơ thể. Bất kỳ một vết xước nhỏ nào tại đây cũng bị phóng đại cơn đau lên gấp nhiều lần.

"Vòng xoáy ác tính" - Lý do vết nứt không thể tự lành

Một vết đứt tay có thể tự lành sau vài ngày, nhưng vết nứt ở hậu môn thì không! Nó bị mắc kẹt trong một "vòng xoáy cơ học" tàn khốc của hệ tiêu hóa:

Chính vì cơ thắt luôn trong trạng thái gồng cứng (co thắt) để phản ứng lại với cơn đau, lượng máu đổ về nuôi mô bị chặn đứng. Đây là lý do cốt lõi giải thích vì sao bạn bôi đủ loại thuốc trĩ, thuốc sinh cơ nhưng vết nứt vẫn rỉ máu và dần chuyển sang giai đoạn mãn tính.

Phân biệt Nứt kẽ hậu môn cấp tính và Mãn tính (Dấu hiệu Nhú phì đại)

Việc xác định được tuổi của vết nứt sẽ quyết định 90% phác đồ điều trị sau này là dùng thuốc hay phải lên bàn mổ:

• Giai đoạn Cấp tính (Dưới 6 tuần): Vết nứt còn mới, nông, bờ mép phẳng và trông khá giống một vết đứt tay trên giấy. Giai đoạn này hoàn toàn có thể chữa khỏi bằng thuốc nội khoa giãn cơ và mềm phân.
• Giai đoạn Mãn tính (Trên 6 tuần): Vết nứt đã ăn sâu xuống tận lớp cơ thắt bên trong. Bờ mép vết loét trở nên xơ cứng, nham nhở. Đặc biệt, do quá trình viêm nhiễm tái diễn, ở mép ngoài cùng của vết nứt sẽ đùn lên một cục thịt thừa gọi là "Nhú phì đại" (Sentinel pile). Nhú phì đại này rất hay bị bệnh nhân và các bác sĩ thiếu kinh nghiệm lầm tưởng là búi trĩ ngoại đang sa trễ hoặc khối polyp hậu môn. Ở giai đoạn này, can thiệp tiểu phẫu là con đường duy nhất.

*Khuyến cáo: Một bệnh nhân hoàn toàn có thể mắc CÙNG LÚC cả nứt kẽ hậu môn và bệnh trĩ. Không được chủ quan!

Cơ chế Chấn thương cơ học trực tiếp (Phổ biến nhất)

Hơn 80% ca nứt kẽ hậu môn bắt nguồn từ một lực tác động cơ học làm rách lớp niêm mạc mỏng manh. Các yếu tố bao gồm:

Tổn thương thứ phát do Viêm nhiễm / Bệnh lý

Không chỉ phân cứng mới gây rách hậu môn. Những người bị Tiêu chảy mãn tính cũng là nạn nhân thường xuyên. Lý do là phân lỏng chứa một lượng lớn dịch acid từ dạ dày chưa kịp phân giải; khi đi qua hậu môn liên tục, dịch acid này sẽ ăn mòn và làm loét lớp niêm mạc.

Ngoài ra, bệnh nhân mắc các bệnh lý viêm ruột (Crohn), viêm loét đại tràng, hoặc bị nhiễm trùng lây truyền qua đường tình dục (Giang mai, Chlamydia) tại vùng hậu môn cũng làm phá vỡ cấu trúc mô niêm mạc, hình thành các vết nứt đa ổ ở nhiều vị trí bất thường.

Tái phát sau can thiệp Ngoại khoa vùng hậu môn

Đây là hệ lụy đáng tiếc từ các ca phẫu thuật cắt trĩ (bằng phương pháp mổ hở truyền thống) tại các cơ sở y tế kém chất lượng. Nếu kỹ thuật viên cắt phạm vào quá nhiều mô lành hoặc khâu chít hẹp lỗ hậu môn, khi vết thương lành lại sẽ tạo thành sẹo xơ cứng.

Lỗ hậu môn mất đi độ đàn hồi tự nhiên. Chỉ cần một ngày bệnh nhân ăn ít chất xơ, đi phân hơi cứng là vết sẹo xơ này lập tức bị xé toạc ra, tạo thành vết nứt kẽ hậu môn thứ phát cực kỳ đau đớn và khó liền lặn.

Gây ám ảnh tâm lý và Suy kiệt thể chất (Thiếu máu)

Nỗi sợ hãi tột độ khi đi đại tiện khiến bệnh nhân sinh ra tâm lý nhịn ăn uống, cố tình nhịn đi cầu. Hậu quả là phân ngày càng bị hút cạn nước, trở nên rắn như sỏi, khiến lần đại tiện sau vết nứt càng bị xé toạc rộng hơn. Cùng với đó, tình trạng chảy máu rỉ rả kéo dài ngày này qua tháng khác làm cơ thể mất đi lượng lớn hồng cầu, gây ra chứng thiếu máu, hoa mắt, choáng váng và suy nhược thể chất trầm trọng.

Khi nào điều trị Nội khoa (Thuốc bôi/uống) có tác dụng?

Phương pháp này CHỈ áp dụng cho Nứt kẽ Cấp tính (vết nứt dưới 6 tuần, chưa có nhú phì đại). Bác sĩ sẽ kê các loại thuốc mỡ đặc trị (chứa thành phần Nitroglycerin hoặc Diltiazem). Thuốc có tác dụng làm giãn lỏng cơ thắt tạm thời, giảm đau tức thì và tăng lưu lượng máu đến vùng tổn thương để cơ thể tự chữa lành. Bệnh nhân bắt buộc phải kết hợp thuốc nhuận tràng để giữ phân luôn mềm mại.

Can thiệp Ngoại khoa: Chỉ định bắt buộc cho Nứt kẽ Mãn tính

Khi vết nứt đã xơ chai, loét sâu và hình thành cục thịt "nhú phì đại", mọi loại thuốc bôi đều trở nên vô dụng. Bệnh nhân buộc phải tiến hành tiểu phẫu tại các cơ sở y tế uy tín bằng 2 kỹ thuật đỉnh cao: