- Trang chủ /
- Bệnh hậu môn /
- Bệnh trĩ /
- Bệnh Trĩ Là Gì? Dấu Hiệu, Nguyên Nhân & Cách Chữa (BS. Vũ Hồng Lân)
Bệnh Trĩ Là Gì? Dấu Hiệu, Nguyên Nhân & Cách Chữa (BS. Vũ Hồng Lân)
-
-
Tham vấn y khoa: Bác sĩ Vũ Hồng Lân - Chuyên gia Ngoại khoa | PKĐK Thái Hà
Bệnh trĩ (dân gian thường gọi là lòi dom) từ lâu đã trở thành một "nỗi niềm khó nói", khiến nhiều người thà âm thầm chịu đựng sự đau đớn, bất tiện chứ nhất quyết không chịu đi thăm khám. Sự e ngại này chính là cơ hội để bệnh âm thầm tiến triển, dẫn đến những biến chứng hoại tử nguy hiểm. Thực chất, dưới góc độ y khoa, bệnh trĩ là một tổn thương sinh lý hoàn toàn có thể kiểm soát được nếu phát hiện đúng thời điểm. Dưới sự thẩm định của biên tập viên y khoa Ngọc Hoa, Bác sĩ Vũ Hồng Lân sẽ mang đến cho bạn một bức tranh toàn cảnh, khách quan và khoa học nhất về căn bệnh này, giúp bạn gỡ bỏ tâm lý hoang mang và tìm ra hướng giải quyết phù hợp.
Góc nhìn giải phẫu: Bệnh trĩ thực chất là gì?
Bệnh trĩ hình thành khi khu vực hậu môn - trực tràng liên tục phải chịu một áp lực lớn, kéo dài. Áp lực này làm cản trở máu tĩnh mạch từ hậu môn bơm ngược trở về tim. Máu bị ứ đọng lại làm các tĩnh mạch này căng phồng, giãn nở quá mức và mất đi tính đàn hồi tự nhiên. Lâu dần, lớp mô liên kết nâng đỡ bị đứt gãy, khiến các mạch máu bị sa tụt xuống, tạo thành một khối thịt thừa - đây chính là Búi trĩ.
Phân loại bệnh trĩ và các cấp độ tiến triển lâm sàng
Trong giải phẫu trực tràng có một ranh giới cực kỳ quan trọng gọi là Đường lược (Dentate line). Bác sĩ chuyên khoa sẽ dựa vào vị trí xuất phát của búi trĩ so với đường lược này để phân chia bệnh thành 3 loại chính:
1. Trĩ nội (Internal Hemorrhoids) & 4 Cấp độ cảnh báo
Trĩ nội xuất phát từ phía trên đường lược. Vì khu vực này không có các thụ thể dây thần kinh cảm giác nên người bệnh hiếm khi thấy đau đớn ở giai đoạn đầu, khiến bệnh rất dễ bị bỏ qua. Trĩ nội được chia làm 4 cấp độ:
Cấp độ 1 & 2: Giai đoạn "vàng" dễ bỏ lỡ
- Độ 1: Búi trĩ mới chớm phình to trong lòng trực tràng, chưa sa ra ngoài. Dấu hiệu duy nhất là rớm chút máu đỏ tươi trên giấy vệ sinh khi rặn mạnh.
- Độ 2: Búi trĩ lớn hơn, bị sa ra ngoài rìa hậu môn mỗi khi đi đại tiện, nhưng sau đó có thể tự co thụt vào trong được.
Cấp độ 3 & 4: Giai đoạn biến chứng
- Độ 3: Búi trĩ sa ra ngoài thường xuyên (khi đi tiêu, hắt hơi, mang vác nặng) và không thể tự co lên, người bệnh phải dùng tay đẩy búi trĩ mới chui vào trong.
- Độ 4: Búi trĩ phình to liên kết với nhau thành vòng hoa mai, sa hẳn ra ngoài thường trực. Dù có dùng tay đẩy thì búi trĩ cũng lập tức tụt trở lại, kèm theo hiện tượng tiết dịch ẩm ướt, viêm loét.
2. Trĩ ngoại (External Hemorrhoids) - Dễ nhận biết nhưng hay chủ quan
Trái ngược với trĩ nội, trĩ ngoại xuất phát từ phía dưới đường lược, được bao bọc bởi lớp biểu bì rìa hậu môn. Khu vực này dày đặc các dây thần kinh cảm giác soma (somatic nerves), do đó người bệnh sẽ trải qua cảm giác đau rát vô cùng rõ rệt ngay từ những ngày đầu.
Búi trĩ ngoại luôn nằm thường trực ở bên ngoài lỗ hậu môn, gây cộm vướng. Nếu máu đông tụ lại bên trong búi trĩ sẽ tạo thành các cục "trĩ ngoại tắc mạch", sưng tấy màu tím thẫm và đau đớn đến mức bệnh nhân không thể ngồi hay đi lại bình thường.
3. Trĩ hỗn hợp - Khi tổn thương trở nên phức tạp
Bệnh nhân mắc trĩ hỗn hợp tức là trên cùng một hậu môn, họ bị cả trĩ nội (bên trên) và trĩ ngoại (bên dưới) cùng lúc. Khi trĩ nội tiến triển đến độ 3, độ 4, nó sẽ sa sâu xuống dưới và liên kết, dính liền với búi trĩ ngoại bên ngoài tạo thành một khối trĩ lớn vắt ngang đường lược. Đây là dạng tổn thương phức tạp nhất, đòi hỏi kỹ thuật can thiệp ngoại khoa chuyên sâu để giải quyết dứt điểm.
Bóc trần 5 thủ phạm "giấu mặt" gây ra bệnh trĩ trong đời sống hiện đại
Nhiều bệnh nhân trẻ tuổi khi đến khám tại phòng khám đều thắc mắc: "Tôi không làm việc nặng nhọc, tại sao lại mắc bệnh của người già?". Bác sĩ Vũ Hồng Lân chỉ ra rằng, bệnh trĩ đang trẻ hóa với tốc độ chóng mặt, và nguyên nhân chính lại bắt nguồn từ những thói quen tưởng chừng vô hại trong nếp sống hiện đại.
Thói quen "ôm" điện thoại trong toilet (Gây áp lực tĩnh mạch)
Đây là thủ phạm hàng đầu hiện nay. Bệ xí bệt được thiết kế tạo ra một khoảng không hụt ở giữa. Khi bạn mải mê lướt điện thoại và ngồi quá 10 phút, toàn bộ áp lực của phần thân trên sẽ dồn thẳng xuống vùng chậu. Lực hút của trọng lực khiến máu dồn về tĩnh mạch trực tràng tăng gấp 3 lần bình thường, làm các tĩnh mạch này nhanh chóng phình to và sa giãn.
Dinh dưỡng mất cân bằng (Thiếu chất xơ, lạm dụng đồ cay nóng)
Thói quen chuộng đồ ăn nhanh, lười ăn rau xanh khiến cơ thể thiếu hụt chất xơ trầm trọng. Kết hợp với việc thường xuyên nạp cồn (bia, rượu) và gia vị cay nóng (ớt, sa tế) làm cơ thể mất nước, phân trở nên khô cứng, cọ xát mạnh vào thành ruột mỗi khi đại tiện.
Táo bón mãn tính và tình trạng rặn quá sức
Khi bị táo bón, người bệnh phải dùng sức rặn rất mạnh để tống phân ra ngoài. Lực rặn này ép một lượng máu lớn vào đám rối tĩnh mạch trĩ nhưng lại ngăn chặn máu chảy ngược về tim. Áp lực đột ngột này chính là "đòn bẩy" làm đứt gãy các mô liên kết nâng đỡ búi trĩ.
Tính chất công việc ít vận động
Dân văn phòng, tài xế lái xe đường dài hay thợ may là những đối tượng có tỷ lệ mắc bệnh trĩ cao nhất. Việc ngồi yên một chỗ liên tục 8 - 10 tiếng mỗi ngày khiến máu lưu thông chậm chạp, tụ đọng lại ở vùng tiểu khung (vùng chậu), gây sưng phồng các tĩnh mạch hậu môn.
Áp lực cơ học ở phụ nữ mang thai và người béo phì
Ở phụ nữ mang thai (đặc biệt là 3 tháng cuối), kích thước thai nhi chèn ép trực tiếp lên các tĩnh mạch vùng chậu. Tương tự, ở người thừa cân béo phì, khối lượng mỡ ổ bụng lớn cũng tạo ra áp lực đè nén liên tục lên hệ thống tĩnh mạch trực tràng dưới.
Cơ thể "lên tiếng": Nhận diện chính xác dấu hiệu bệnh trĩ
Đừng đợi đến khi búi trĩ sa hẳn ra ngoài, sưng to bằng quả nho mới đi tìm bác sĩ. Bệnh trĩ ở giai đoạn khởi phát đã gửi đi những tín hiệu cảnh báo rất đặc trưng. Dưới đây là 3 dấu hiệu "vạch mặt" bệnh trĩ bạn cần ghi nhớ:
Đại tiện ra máu đỏ tươi (Tín hiệu báo động điển hình nhất)
Đây là triệu chứng đến sớm nhất. Máu do bệnh trĩ thường có màu đỏ tươi (máu chưa bị oxy hóa). Ở mức độ nhẹ, bạn chỉ thấy một vài vệt máu dính trên giấy vệ sinh hoặc lẫn mờ trên bề mặt phân. Tuy nhiên, nếu bệnh nặng, máu có thể nhỏ thành từng giọt hoặc thậm chí phun thành tia mỗi khi bạn rặn mạnh.
Hiện tượng sa khối thịt thừa (Búi trĩ) ở rìa hậu môn
Sau một thời gian chảy máu, bạn sẽ cảm nhận được một (hoặc nhiều) "cục thịt thừa" thập thò ở cửa hậu môn mỗi khi đi tiêu. Đây chính là búi trĩ bị sa tụt. Nếu là trĩ nội độ 2, khối này sẽ tự co lên được. Rất nhiều người lầm tưởng khối thịt này là dấu hiệu của polyp hậu môn là gì hay u nhú trực tràng, do đó việc thăm khám nội soi là vô cùng cần thiết để xác định chính xác bản chất khối sa.
Cảm giác đau rát, ngứa ngáy và tiết dịch nhầy ẩm ướt
Khi búi trĩ sa ra ngoài, cơ vòng hậu môn đóng không kín khiến dịch nhầy bên trong ống tiêu hóa rỉ ra ngoài liên tục. Vùng da quanh hậu môn luôn trong trạng thái ẩm ướt, tạo môi trường thuận lợi cho vi khuẩn sinh sôi gây viêm da, ngứa ngáy dữ dội. Đồng thời, nếu búi trĩ ngoại bị tắc mạch, bạn sẽ phải trải qua những cơn đau rát dai dẳng, thấu xương mỗi khi đứng lên hay ngồi xuống.
[Bí quyết BS. Lân] Phân biệt Bệnh trĩ với Nứt kẽ hậu môn và Ung thư trực tràng
Sự khác biệt về tính chất máu chảy
Máu có màu đỏ tươi (do máu tụ tĩnh mạch mới vỡ). Máu thường chảy rỏ giọt hoặc thành tia ngay sau khi cục phân đi ra ngoài. Đặc điểm nhận diện: Máu chỉ bao phủ bên ngoài khuôn phân chứ không trộn lẫn vào trong phân.
Máu cũng có màu đỏ tươi nhưng lượng rất ít. Thông thường bạn chỉ thấy một vài vệt máu hồng mờ dính trên giấy vệ sinh sau khi chùi, hiếm khi chảy nhỏ giọt xuống bồn cầu như bệnh trĩ.
Máu có màu đỏ sẫm, đen hoặc lờ lờ như máu cá do đã chảy từ sâu bên trong ruột. Đặc biệt nguy hiểm: Máu có mùi hôi thối đặc trưng và trộn lẫn chặt chẽ vào bên trong lõi phân kèm theo dịch nhầy.
Sự khác biệt về cơn đau
Thường là cảm giác căng tức, cộm vướng và nặng nề ở hậu môn. Cơn đau chỉ thực sự dữ dội khi búi trĩ bị tắc mạch (có cục máu đông) hoặc cọ xát gây viêm loét ngoài da.
Cơn đau mang tính chất sắc nhọn, chói lói như dao dao cứa hoặc mảnh thủy tinh đâm ngay khi phân đi qua. Cơn đau có thể kéo dài co thắt hàng giờ đồng hồ sau khi đi vệ sinh xong.
Không đau rát ngoài da, mà là cảm giác đau quặn bụng dưới âm ỉ kéo dài. Kèm theo chứng "mót rặn" (vừa đi xong lại muốn đi tiếp), thói quen đại tiện thay đổi thất thường (táo bón xen lẫn tiêu chảy) và sụt cân không rõ lý do.
Bệnh trĩ có tự khỏi không? Điểm danh 4 hệ lụy nếu cố chấp "sống chung với lũ"
1. Thiếu máu mãn tính gây suy nhược thần kinh
Việc chảy máu rỉ rả ngày này qua tháng khác khiến lượng hồng cầu trong cơ thể sụt giảm nghiêm trọng. Người bệnh sẽ luôn trong trạng thái hoa mắt, chóng mặt khi đứng lên ngồi xuống, nhịp tim đập nhanh, trí nhớ suy giảm, da dẻ xanh xao và mất khả năng tập trung vào công việc.
2. Tắc mạch, sa nghẹt và hoại tử búi trĩ
Khi búi trĩ sa ra ngoài và bị cơ vòng hậu môn thít chặt lại, máu tĩnh mạch không thể lưu thông sẽ đông đặc lại thành các "cục huyết khối" màu tím đen. Tình trạng sa nghẹt này gây đau đớn tột cùng. Nếu không được rạch lấy máu đông hoặc cấp cứu kịp thời, khối trĩ thiếu oxy sẽ bắt đầu lở loét và hoại tử, đe dọa nhiễm trùng máu.
3. Viêm nhiễm chéo cơ quan sinh dục (Nguy cơ cao ở nữ giới)
Do cấu tạo giải phẫu đặc thù, lỗ hậu môn và âm đạo của nữ giới nằm cách nhau chỉ khoảng 3-4cm. Lượng dịch nhầy và vi khuẩn (E.coli) tiết ra từ búi trĩ bị hoại tử rất dễ lây lan sang vùng kín, gây ra các bệnh viêm âm đạo, viêm cổ tử cung dai dẳng, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống sinh hoạt vợ chồng và khả năng sinh sản.
4. Rối loạn chức năng co thắt, mất tự chủ đại tiện
Sự xuất hiện của búi trĩ khổng lồ vướng víu lâu ngày làm hệ cơ vòng hậu môn bị giãn nở và mất đi độ đàn hồi tự nhiên. Hậu quả là người bệnh không thể kiểm soát được việc đóng/mở hậu môn, dẫn đến tình trạng rỉ phân, rỉ dịch hoặc không tự chủ được việc xì hơi. Điều này gây ra tổn thương tâm lý cực kỳ nặng nề.
Cập nhật phác đồ điều trị bệnh trĩ: Chuẩn khoa học, ít xâm lấn
Điều trị bảo tồn (Nội khoa & Thay đổi lối sống) cho Trĩ độ 1, 2
Nếu bạn phát hiện sớm khi búi trĩ còn nhỏ và có thể tự co lên được, bác sĩ sẽ ưu tiên phương pháp bảo tồn, không can thiệp dao kéo.
Sử dụng thuốc co mạch, nhuận tràng dưới sự giám sát của bác sĩ
Phác đồ thường bao gồm các loại thuốc uống (chứa Flavonoid) giúp tăng cường sức bền thành tĩnh mạch, giảm sưng phù nề. Kết hợp cùng thuốc đạn đặt hậu môn hoặc mỡ bôi tại chỗ để giảm viêm, cầm máu. Song song đó, người bệnh bắt buộc phải thiết lập lại chế độ ăn giàu chất xơ (rau xanh, ngũ cốc) và uống đủ 2.5 lít nước mỗi ngày để triệt tiêu táo bón.
Can thiệp thủ thuật (Thắt vòng cao su, Tiêm xơ) cho búi trĩ nhỏ
Đối với trĩ nội độ 2 hoặc chớm độ 3, bác sĩ có thể thực hiện các thủ thuật ngoại trú diễn ra chỉ trong vài phút. Thắt vòng cao su sử dụng một dây thun nhỏ thít chặt gốc búi trĩ, cắt đứt nguồn máu nuôi khiến búi trĩ hoại tử lạnh và rụng đi sau vài ngày. Tiêm xơ là tiêm hóa chất trực tiếp vào tĩnh mạch trĩ tạo thành sẹo xơ, làm búi trĩ teo nhỏ lại. Thủ thuật này không gây đau đớn nếu được thực hiện đúng kỹ thuật.
Điều trị ngoại khoa (Phẫu thuật triệt để) cho Trĩ độ 3, 4
Khi búi trĩ đã sa hẳn ra ngoài, viêm loét hoặc tắc mạch, phẫu thuật là con đường duy nhất để giải thoát bạn khỏi sự đau đớn. Việc lựa chọn một phòng khám trĩ uy tín tại Hà Nội sẽ giúp bạn được tiếp cận với các công nghệ mổ trĩ không đau, hồi phục nhanh:
Công nghệ HCPT (Sóng cao tần ít chảy máu)
Sử dụng sóng điện từ cao tần sinh nhiệt tại chỗ để làm đông thắt các mạch máu nuôi búi trĩ, sau đó dùng dao điện cắt bỏ. Ưu điểm là vết cắt cực kỳ chính xác, không gây bỏng các mô lành xung quanh, cầm máu ngay lập tức và bệnh nhân có thể ra về ngay trong ngày. Mặc dù chi phí cắt trĩ bằng công nghệ HCPT có thể nhỉnh hơn phương pháp truyền thống, nhưng bù lại bạn không mất tiền nằm viện dài ngày.
Kỹ thuật PPH (Máy khâu vòng tự động cắt trĩ)
Đây là "tiêu chuẩn vàng" cho trĩ nội độ 3, độ 4. Bác sĩ sử dụng máy dập ghim đặc biệt đưa vào bên trên đường lược (nơi không có dây thần kinh cảm giác) để cắt bỏ vòng đai niêm mạc bị sa và kéo búi trĩ lên đúng vị trí sinh lý. Do thao tác ở vùng không có cảm giác đau, bệnh nhân gần như không cảm thấy đau đớn sau mổ, bảo tồn nguyên vẹn chức năng cơ vòng hậu môn.
Bạn đang bị đi ngoài ra máu, đau rát hoặc nổi cục ở hậu môn?
Việc âm thầm chịu đựng hoặc tự ý dùng thuốc dân gian có thể khiến búi trĩ hoại tử nghiêm trọng hơn. Hãy để Bác sĩ Vũ Hồng Lân lắng nghe triệu chứng và tư vấn hướng xử lý an toàn, khoa học nhất cho bạn.
* Mọi thông tin trao đổi giữa bệnh nhân và bác sĩ được cam kết bảo mật tuyệt đối.
[Hỏi - Đáp] Tháo gỡ lo lắng cùng Bác sĩ Sản Tiêu hóa
Phụ nữ mang thai bị trĩ có sinh thường được không?
Trả lời y khoa: Phần lớn là CÓ THỂ nếu trĩ ở mức độ nhẹ (độ 1, độ 2). Tuy nhiên, trong quá trình rặn đẻ, áp lực ổ bụng tăng cao sẽ khiến búi trĩ sa nặng hơn và sưng phù sau sinh. Riêng với trường hợp trĩ độ 4 có biến chứng tắc mạch, viêm loét lớn, việc rặn đẻ có nguy cơ làm vỡ tĩnh mạch trĩ gây băng huyết. Lúc này, bác sĩ Sản khoa và Tiêu hóa sẽ hội chẩn để cân nhắc chỉ định sinh mổ nhằm đảm bảo an toàn cho sản phụ.
Phẫu thuật cắt trĩ xong có bị tái phát lại không?
Trả lời y khoa: CÓ THỂ TÁI PHÁT. Bạn cần hiểu rõ, phẫu thuật chỉ loại bỏ đoạn tĩnh mạch đã bị hỏng (búi trĩ hiện tại) chứ không thay đổi được cơ địa của bạn. Xung quanh hậu môn vẫn còn rất nhiều tĩnh mạch khác. Nếu sau khi cắt trĩ, bạn vẫn giữ thói quen ăn ít rau, nhịn đi cầu, ngồi xổm lâu hay rặn mạnh, các tĩnh mạch lành lặn khác sẽ tiếp tục bị dãn nứt và tạo thành búi trĩ mới. Chế độ sinh hoạt quyết định 80% tỷ lệ không tái phát.
Tập thể hình (Gym) có làm bệnh trĩ nặng hơn không?
Trả lời y khoa: CÓ. Đặc biệt là các bài tập tạ nặng như Squat (gánh tạ đùi), Deadlift hay Leg Press. Việc nín thở và gồng cơ lõi (Core) khi nâng tạ sẽ làm áp lực ổ bụng tăng vọt, dồn nén trực tiếp xuống vùng chậu khiến búi trĩ bị đẩy sa ra ngoài nhanh hơn. Nếu bạn đang bị trĩ, hãy tạm ngưng các bài tập tạ nặng và chuyển sang các môn thể thao tăng cường tuần hoàn nhẹ nhàng như: Bơi lội, Yoga, đi bộ nhanh hoặc bài tập Kegel.
Lời kết từ chuyên gia
Bệnh trĩ không phải là một căn bệnh đáng xấu hổ, nó đơn thuần chỉ là sự hao mòn cơ học của cơ thể trước áp lực của cuộc sống và thói quen sinh hoạt. Bạn càng giấu giếm và chịu đựng, cái giá phải trả cho việc điều trị biến chứng hoại tử sau này càng đắt đỏ cả về tiền bạc lẫn sức khỏe.
Hy vọng qua bài viết này, bạn đã có cái nhìn khoa học, bớt sợ hãi hơn và biết cách lắng nghe tín hiệu từ cơ thể mình. Nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào ở vùng hậu môn, hãy dũng cảm tìm đến các cơ sở y tế chuyên khoa để được chẩn đoán và xử lý triệt để ngay từ giai đoạn "vàng".
(Nội dung được nghiên cứu và biên tập bởi: Ngọc Hoa, tham vấn chuyên môn y khoa: Bác sĩ Vũ Hồng Lân).
Cập nhật lần cuối: 20-04-2026 10:31:31
